ΕΡΕΥΝΑΜΕ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΖΟΥΜΕ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ.

Τετάρτη 10 Φεβρουαρίου 2016

1926: Η "ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΑΙΓΙΝΗΣ" ΣΕ ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΟ ΟΔΗΓΟ


   Το κείμενο που ακολουθεί εντοπίσαμε σε σπάραγμα ταξιδιωτικού οδηγού, χωμένο στα … «ψιλά» κάποιας αθηναϊκής δημοπρασίας συλλεκτικών ειδών. Δημοσιεύεται απ' όσο γνωρίζουμε για πρώτη φορά. Ενώ η αρχική ανάγνωση του κειμένου δεν υπόσχεται πολλά και ενδεχομένως περιέχει λάθη ή έχει παραλείψεις, ξαφνικά διαβάζοντας επαγγέλματα και ονόματα, νιώθεις σα να περιδιαβαίνεις στα σοκάκια της πόλης σε αλλοτινές εποχές. Οι συγκρίσεις, επίσης, με το σήμερα σου δίνουν την αίσθηση δύο κόσμων, που σε κάποια σημεία τους χωρίζει αγεφύρωτο κενό. Αν και η αναγγελία της δημοπρασίας λέει ότι αποτελεί τη σχετική με την Αίγινα καταχώρηση του «Ελληνικού Οδηγού της Παλαιάς Ελλάδος», εκδόσεων «Πυρσός», του έτους 1926, θεωρώ ως αυξημένη πιθανότητα να προέρχεται από τον «Οδηγό Ταξιδιώτου», εκδόσεων Ελευθερουδάκη,  που εκδόθηκε την ίδια χρονιά. Το βέβαιο είναι το έτος, λόγω του αναφερόμενου Προέδρου της Κοινότητας, Σπύρου Ρόδη. * 

ΑΙΓΙΝΑ (Κάτοικοι  10.336)
Κοινότης της ομωνύμου νήσου, του νομού Αττικής και Βοιωτίας. Κείται επί της Δ. παραλίας της νήσου αντικρύζουσα την προς τον Σαρωνικό έξοδον της διώρυγος της Κορίνθου. Σύγκειται εκ της ομωνύμου πρωτευούσης, του συνοικισμού Άγιοι Ασώματοι (κάτοικοι 466) και των Μονών «Κοίμησις Θεότόκου» (μοναχοί 8) και «Αγία Τριάς» (μοναχαί 25).
Η Νήσος Αίγινα κείται 15 ναυτικά μίλια ΝΔ του Πειραιώς, ωνομάζετο δε εις την αρχαιότητα «Οινοπία», του ονόματος Αίγινα προελθόντος εκ της ομωνύμου μητρός του Αιακού, ερωμένης του Διός. Νήσος πετρώδης και άνυδρος  – οι  κάτοικοι υδρεύονται από δεξαμενών ομβρίων υδάτων –έχουσα κορυφήν το Όρος (531 μέτρα) εφ’ ου ναΐσκος Προφήτου Ηλιού, επί της θέσεως ποτέ Ιερού «Πανελληνίου Διός».  – Ώρας  2,20’ προς τα ΒΑ της πρωτευούσης διανοίγεται ο ορμίσκος Αγίας Μαρίνας , παρά τον οποίον οι διατηρούμενοι 22 στύλοι παναρχαίοι  , Ιερού της Αθηνάς. Πολλαχού της νήσου ευρέθησαν τάφοι, «θρακιές» κοινώς, ως και «χελώναι», τα’ αρχαιότερα δηλαδή γνωστά Ελληνικά νομίσματα. Έχει έκτασιν 86 τετραγωνικών χιλιομέτρων και 10.336 κατ. εκ των οποίων αι 5.000 οικούσι την ομώνυμον πρωτεύουσαν. – Ιαματικαί πηγαί εύρηνται εις τα ΒΑ, αι λεγόμεναι «θέρμαι της Παναγίας». – Εις το εν Μονάχω Μουσείον κατάκεινται πολλαί Αιγινητικαί αρχαιότητες, «Μάρμαρα της Αιγίνης» λεγόμεναι κοινώς και συληθείσαι εντεύθεν το 1811.  

Κοινοτικόν Συμβούλιον – Ρόδης  Ν. Σπύρος

Συγκοινωνία – Ατμοπλοϊκώς καθ’ εκάστην (και δις της ημέρας) εκ Πειραιώς και εκείθεν εις Πόρον. Μέθανα και Ναύπλιον. Ο διάπλους από Πειραιώς είναι ωρών 1,30’-145’. – Εσωτερικώς οδοί βαταί και ημιονικαί. – Ταχυδρομείον, Τηλεγραφείον.

Λιμήν – Μικρός, αλλά κλειστός  και ασφαλής, κατόπιν των τελευταίως ενεργηθεισών εν αυτώ σχετικών έργων. – Φανός λιμένος φωτός σταθερού, εντάσεως 5 ναυτικών μιλλίων.              

Προϊόντα – Εξαιρετικής ποιότητας ρητινίτης οίνος μεγάλης παραγωγής, εξαγόμενος και εις Αθήνας και Πειραιά. – Έλαιον, σταφυλαί, δημητριακοί καρποί και ιδίως κριθή, εξ ης χωρικοί κατασκευάζουσι τον συνήθη των άρτον, αμύγδαλα, σύκα, μέλι. Σκόρδα εν αφθονία κλπ, ως και οίνος ανθοσμίας «ηλιαστός» εξαίρετος. Κυψέλαι 560.                                                                

Σπογγαλιεία – Κυρίως οι Αιγινήται ασχολούνται εις την σπογγαλιείαν εις τα παράλια της Αφρικής (Τριπολίτις, Κυρηναϊκή κλπ), διατηρούντες περί τα 80 πλοιάρια (Σκάφανδρα), απασχολούντα περί του 700 – 800 άνδρας.                                                                                                             

Αγγειοπλαστική  – Και αύτη εν Αιγίνη ακμάζει τα μάλιστα δε. Πεφημισμένα είναι τα «αιγινήτικα κανάτια» εξ οπτής γης.                                                                                                                                

Αρχαί – Ειρηνοδικείον, Διεύθυνσις Αστυνομίας, Υποτελωνείον, Λιμενικόν Ταμείον -Πρόεδρος ο εκάστοτε Ειρηνοδίκης-, Λιμεναρχείον Μονοπωλείων, Αποθήκη, Καπνοκοπτήριον, Συμβολαιογραφείον.                                                                                                                             

Φυλακαί – Σωφρονιστικαί (το επί Καποδιστρίου Ορφανοτροφείον). Διευθυντής: Μπακούρης Γ. Ιατρός. Κατάδικοι 400 περίπου, καταγινόμενοι εις διαφόρους τέχνας και δη την ξυλουργίαν και την κανατοποιΐαν.                                                                                                                                                  

Ναοί – Άγιος Νικόλαος, Αγία Παρασκευή, Κοίμησις της Θεοτόκου, Παναγίτσα, Αγία Σωτείρα (Φυλακών).                                                                                                                                                   

Μοναί – «Αγία Τριάς» των Καλογραιών, «Κοίμησις της Θεοτόκου» ίδρυμα του Ι’ αιώνος εις απόστασιν ωρών 1,20’.                                                                                                                             

Σχολεία – Ελληνικόν πλήρες, Δημοτικόν αρρένων πλήρες, Δημοτικόν θηλέων πλήρες.

Σπύρος Ρόδης
 (Αρχείο Δήμου Αίγινας)
Επαγγελματίαι
Αγγειοπλαστεία – Γκαρής Αργύριος. Αποικιακά και Εδώδιμα – Αγγελόπουλος Π., Αλιμπράντης Σ., Αλυφαντής Γ. και Π., Ηλίας Παντελής, Κακούσης Γ., Καψάλης Αθανάσιος, Κουκούλης Α., Λαούτας Γ., Λεούσης Σωτήριος, Νικολάου Δ., Χελιώτης Γεώργιος. Αλευρόμυλοι – Κουκούλης Νικ., Φουντούλης Δημήτριος. Ατμοπλοϊκών Εταιρειών Πρακτορεία – Γκίκα Γουδή Λεούση, Παπαλεονάρδου, Τζων, Παληού. Βαρελοποιεία – Παπαλεονάρδου Διονύσιος. Δικαστικοί κλητήρες – Κρεούζης Χ. Δικηγόροι – Λυκούρης Γεώργιος. Εγχώρια προϊόντα – (Εξαγωγείς) Κουκούλης Λ., Πέτρου Δ. Ελαιοτριβεία – Αθανασίου Γεώργιος, Βατικιώτης Παντελής, Γαλάνης Δ., Γαρουφάλης Π., Μαλτέζος Δ. Εμπορορραφεία – Βαλσαμάκης Μ., Γκούβης Βασίλειος, Δαζέας Δημ., Χαριλάου Εμμανουήλ, Τζίνης Διονύσιος. Εφημερίδων πράκτορες – Μπακούρης Δ. Ιατροί – Μπακούρης Γ., Παπαματθαίου Δ., Παπαχρήστου Γ., Πέπας Νικόλαος. Ιστιοφόρα – (Ιδιοκτήται) Αδάμ Ευστάθιος, Κουκούλης Δ., Κορορός Κ. Μιχ. Και Νικ., Κρητικός Αντώνιος, Λυκούρης Νικ., Πέπας Βασίλειος, Πέπας Γεώργιος. Ιχθυοπωλεία – Βατίστας Γ. και Ι., Γιαννούλκης Ι., Κορορός Σταμάτιος, Μπότσαρης Μ. Καπνέμποροι – (μηχανή κοπής) Μαρίνης Ευάγγελος, Χαλδαίος Π. Καπνοπωλεία – Μαρίνης Ευάγγελος, Χαλδαίος Π. Καφφενεία – Ανδρέου Νικόλαος, Αντωνίου Γεώργιος, Γιαννούλης Π., Γκίκας Δ., Εμμανουήλ Ε., Λεούσης Δημήτριος, Μαλτέζος Γρηγόριος. Κουρεία – Γιαννούλης Σ., Κανελλάς Α., Λυκούρης Νικόλαος, Μωραΐτης Ε. Μαγειρεία – Λεούσης Β. (προκυμαία). Μαίαι – Πρωτονοταρίου Αγγελική, Χαλδαίου Αγγελική. Ναυπηγεία – (πλοιαρίων) Πέπας Γεώργιος, Σακκιώτης Αντώνιος. Ναυτικά είδη – Αλυφαντής Παναγιώτης, Ηλίας Παντελής, Καψάλης Αθανάσιος, Μοίρας Ι. Ξενοδοχεία – Βουτέρης Γ. Ξυλείας έμποροι – Εμμανουήλ Σωκράτης, Μπήτρος Ιωάννης και Κων/νος. Ξυλουργεία & Τορνευτήρια – Μαργαρώνης Ανδρέας, Πέπας Π., Σακελλαρίου Γ., Φαλιέρος Μιχαήλ. Οινοπωλεία – Ανδρέας Νικ., Γεωργαλάς Α., Γιαννούλης Π., Εμμανουήλ Θ., Καλοκέντη Αδελφοί, Κανελλάς Α., Κάτσας Γ., Κωνσταντίνου και Νικολάου, Κατσιμίγκου Δ. και Σ., Κουκούλης Π., Κουνάδης Ν., Μαλτέζος Γεώργιος, Μοίρας Π., Μπακούρος Δ., Μπακούρος Σ., Μπήτρος Α. Δ. και Γ., Παυλινέρης Γεώργιος, Σκριβάνος Π., Στάθης Κ., Τριανταφύλλου Α., Χελιώτης Π. Οινοπνευματοπωλεία – Ζέρβας Σπυρίδων. Σκάφανδρα (σπογγαλιείας) – Γιαννέλης Ι., Μαΐλης Μιχαήλ, Σαρρής Ιωάννης . Σπόγγων (έμποροι & εξαγωγείς) – Βουβούλης Ν., Γεωργούλης Γεώργιος, Γιαννέλης ή Πετράς Δ., Κατσιμίγκος Ευάγγελος. Σπόγγων (μεσίται) – Βογιαντζής Κ., Κατσιμίγκος Ευάγγελος. Σχοινίων πλεκτήρια – Ανδρώνος Γεώργιος, Κοσμάς Ιωάννης. Υφάσματα – Αγγελόπουλος Π. και Χ., Γρυπαίος Π., Ηλαίας Παντελής, Λελουδάκης Κ., Πάσχας Γ., Βατίστας Κων/νος. Φαρμακεία – Παπαλεονάρδος Δ., Ρόδης Σπυρίδων. Χαρτοπωλεία & Βιβλιοπωλεία – Βότσης Νικόλαος, Μοίρας Ιωάννης.

ΕΡΕΥΝΑ - ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ: Νεκτ. Γ. Κουκούλης

* Τηρήθηκε η σύνταξη και ορθογραφία του κειμένου (πλην του πολυτονικού συστήματος). Η χρήση του συνόλου ή τμήματος του κειμένου, για όποιον δεν διαθέτει αποδεδειγμένα το πρωτότυπο, επιτρέπεται μόνο μετά από συγκατάθεση του διαχειριστή του ιστολογίου.

 

Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2015

29 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 - ΤΑ ΝΕΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΤΑΛΙΚΟΥΣ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΥΣ ΦΤΑΝΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΙΓΙΝΑ

  Ένα ιστορικό τηλεγράφημα δημοσιεύεται σήμερα, που τόσα χρόνια φυλασσόταν στο οικογνειακό αρχείο φίλου, που μας το παραχώρησε. Με το μήνυμα αυτό, η Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής, ανακοινώνει προς όλα τα αστυνομικά τμήματα, μια μέρα μετά την κήρυξη του Πολέμου, στις 29/10/2015. Ένα σημαντικό ντοκουμέντο που άξιζε να δημοσιευθεί. Παρατίθεται μετά την εικόνα και το κείμενο:

 

" Kατ’ αναφοράν Νομάρχου και Αστυνομικής Δ/νσεως Πατρων δεκάτην πρωινήν ώραν σήμερον εγένετο επιδρομή ιταλικών αεροπλάνων εις πόλιν Πατρών εις τρία κύματα ανά πέντε αεροπλάνα έκαστον κύμα . ΣΤΟΠ  Εβομβαρδίστησαν λιμενικαί εγκαταστάσεις, (δικα)στικόν Μέγαρον, μύλοι Αγ. Γεωργίου και τηλεγραφείο και τινές οικίαι ΣΤΟΠ   [...] επί οι[…]ίτων ελάχισται ΣΤΟΠ Μέχρι στιγμής επιστοποιήθησαν τέσσαρες νεκροί εν οις εις αστυφύλαξ και 17 τραυματίαι. ΣΤΟΠ Πληθυσμός όστις ευρίσκετο εις οδούς ετήρησεν απόλυτον ψυχραιμίαν . –
Αριθ. 3/31/6 – Κοινοποίησις: Σταθμούς Χωροφυλακής και Σ. Μ. Αιγίνης προς γνώσιν . – Εν   Αιγίνη τη 29 Οκτωβρίου 1940. Ο Διοικητής της Υπ/νσεως – Ανδρέας [Κ]ράκης – Υπομ/ρχος - Δια την αντιγραφήν – Ο Αντιγραφεύς (υπογραφή) "

(με κόκκινο μολύβι σημειώνονται τα στοιχεία πρωτοκόλλησης του τοπικού ατυνομικού σταθμού)

Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2015

1893 - ΠΛΗΡΩΜΗ ΦΟΡΟΥ "ΕΠΙ ΤΗ ΔΗΛΩΣΕΙ ΖΩΩΝ" ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΙΓΙΝΗΤΩΝ

Σημαντικές προσπάθειες γίνονται τελευταία για να "πέσει φως" σε σελίδες της καθημερινότητας της Αίγινας, στα τέλη 19ου / αρχές 20ού αιώνα. Πράγματι για αυτό το διάστημα τα στοιχεία δεν είναι πολλά και κυρίως δεν έχει προχωρήσει η έρευνα, γεγονός που επισημάνθηκε και πρόσφατα, κατά την παρουσίαση βιβλίου για το σχολάρχη Π. Ηρειώτη. Ήδη ο γράφων συγκεντρώνω στοιχεία μέσω διαδικτύου, δημόσιων και ιδιωτικών αρχείων και στην επόμενη χρονιά θα υπάρξουν πορίσματα και ανακοινώσεις. Ας μοιραστούμε κάποια από αυτά. Ο αείμνηστος Γεώργιος Γκίκας, λοιπόν, καταγόμενος από τους Τζίκηδες και διαμένων στην Παχειοράχη πληρώνει το 1893 το φόρο "επί τη δηλώσει δύο ημιόνων" στο "δημόσιο ειπράκτορα", με ... λίγη καθυστέρηση. Το "διπλότυπον εισπράξεως", που διασώθηκε εκ μέρους μου υπό απίθανες συνθήκες από βέβαιη καταστροφή, είναι σοβαρό ντοκουμέντο αλλά και απολαυστικό και από τις δύο όψεις της. Καλό χρονοτάξιδο ...

 
Έρευνα: Νεκτ. Κουκούλης

Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2015

ΑΡΧΕΣ 20ου ΑΙΩΝΑ: ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΑΦΑΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ ΑΝΤΩΝΙΟ ΠΕΛΕΚΑΝΟ

(Εικόνα 1- Ο Ναός Αφαίας ΄- Αρχές 19ου αιώνα)
    Γνωστή σε όλους η κατάσταση των αρχαίων μνημείων της Ελλάδας πριν τον 19ο αιώνα, από πλευράς δυνατότητας πρόσβασης επισκεπτών σε αυτά. Ήταν κυριολεκτικά ξέφραγο αμπέλι, στο έλεος των κάθε είδους ευρωπαίων αρχαιοκαπήλων "περιηγητών" αλλά και ντόπιων πλιατσικολόγων, που αφού κατάλαβαν ότι υπάρχει αξία σε αυτά, τα λεηλατούσαν και τα μοσχοπουλούσαν. Ήταν εκτεθειμένα ακόμα και σε πολεμικές ενέργειες. Πολλά απ' αυτά, επίσης, υπήρχαν μέσα σε τσιφλίκια και ιδιοκτησίες και γύρω τους γίνονταν αγροτικές εργασίες με κάθε δυνατό επακόλουθο καταστροφής σε ό,τι είχε απομείνει. Αυτή ήταν η γενική κατάσταση, με ελαχιστότατες εξαιρέσεις. Φυσικά την ίδια μοίρα είχε και η Αίγινα και το "διαμάντι" της, ο Ναός της Αφαίας, που τότε αναφερόταν ως Ναός της Αθηνάς, του Διός ακόμα και του Ποσειδώνος.
    Μελετώντας το Πρωτόκολλο του Αντωνίου Πελεκάνου, του δάσκαλου στον οποίο η Αίγινα χρωστάει την αρχή της διάσωσης του αρχαιολογικού της πλούτου, βρήκα αναφορές για την επικρατούσα κατάσταση στο μνημείο. Το πρόχειρο αυτό Πρωτόκολλο (ή μέρος του), ένα είδος προσωπικού ημερολογίου του σε σχέση με την άμισθη επιμελητεία των αρχαιοτήτων του Νησιού που του είχε ανατεθεί, είχε διασωθεί χάρις σε πρόχειρη αντιγραφή του από την αείμνηστη Γωγώ Κουλικούρδη. Οι αναφορές αυτές του Αντ. Πελεκάνου έχουν ως εξής:

Α) "31 Μαρτίου 1899:  Αναφέρω εις κ. Αστυνόμον Αιγίνης ότι ο Ναός της Αθηνάς κινδυνεύει να καταστραφεί και παρακαλώ όπως διατάξει τον εν Μεσαγρώ Σταθμάρχην να επιβλέπει και συλλαμβάνει πάντα ιερόσυλον."
Β) "17 Μαΐου 1900: Αναφέρω ότι πολλοί λίθοι Ναού Αθηνάς καταστρέφονται, περίβολος εφ' ου Αμφιπολείον καλλιεργείται. Τέλος γοργώ τω βήματι βαίνει προς την καταστροφήν. Ζητώ αγοράν χώρου.
Γ) "24 Σεπτεμβρίου 1900: Υπεγράφησαν τα συμβόλαια διά την αγοράν του χώρου του Ναού Αθηνάς και αυθωρεί τα αντίγραφα παρεδόθησαν προς μεταγραφήν εις Αρχαιολογικήν Εταιρείαν."

   Οι σημαντικότατες αυτές σημειώσεις με οδήγησαν σε παραιτέρω έρευνα των πρώτων προσπαθειών φύλαξης του Ναού. Κατ' αρχάς αναζήτησα στο φωτογραφικό μου αρχείο εικόνες του Ναού της Αφαίας αρχών του 19ου αιώνα και διαπίστωσα "ιδίοις όμμασι", ότι ο Αντ. Πελεκάνος δεν υπερέβαλε. Δημοσιεύω μια από αυτές τις φωτογραφίες, καρτ-ποστάλ εκδόσεων "Pallis & Kotzias", ταχυδρομημένη από τη Σύρο προς το Duclair της βόρειας Γαλλίας, το 1903, με χειρόγραφες σημειώσεις κάποιου επισκέπτη, στη γαλλική γλώσσα, όπου φαίνεται η κατάσταση εγκατάλειψης στο χώρο (εικόνα 1).
   Η έρευνα προχώρησε σχεδόν συμπτωματικά, όταν "σκαλίζοντας" ψηφιοποιημένες παλιές αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής, βρήκα σχετικό αναλυτικό δημοσίευμα. Το άρθρο βρέθηκε σε φύλλο της εφημερίδας "ΤΟ ΑΣΤΥ" (εικόνα 2), του Αυγούστου του 1900. Τοποθετείται, δηλαδή, χρονικά μεταξύ της δεύτερης και τρίτης καταχώρησης στο Πρωτόκολλο.Τίτλο είχε "ΝΑΟΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΝ ΑΙΓΙΝΗ", ανήκε σε ανταποκριτή της εφημερίδας και επιβεβαιώνει "πανηγυρικά" τις σημειώσεις του Αντωνίου Πελεκάνου. Παρατίθεται αυτούσιο:

"ΑΙΓΙΝΑ, 12 Αὐγούστου: Εἶνε γνωστὴ ἡ ἀρχαιολογικὴ ἀξία, τὴν ὁποίαν κέκτηται ὁ ἐν Μεσαγρῷ Αἰγίνης ναὸς τῆς Ἀθηνᾶς. Τούτου τ’ ἀνεκτίμητα ἀγάλματα τῶν ἀετωμάτων, ἁρπαγέντα κατὰ τὸ 1811, εἶτα δ’ ἀγορασθέντα ὑπὸ τοῦ φιλέλληνος βασιλέως τῆς Βαυαρίας Λουδοβίκου, κοσμοῦσιν ἤδη τὴν Γλυπτοθήκην τοῦ Μονάχου. Ὁ ναὸς οὗτος τυγχάνει οὐ μόνον εἷς τῶν ἀρχαιοτέρων τῆς Ἑλλάδος, οἰκοδομηθεὶς κατὰ τὸν ἕκτον αἰῶνα π. Χ., ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀρχιτεκτονικὴν κέκτηται μεγίστην σπουδαιότητα, δι’ ὃ πάντοτε κατακλύζεται ὑπὸ πλήθους ἀρχαιοφίλων καὶ ἰδίως ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Δυστυχῶς ἐγκατελείφθη ἐπ’ ἐσχάτων ἄνευ ἐπιτηρήσεως, ὡς ἐκ τούτου δὲ ὁ μὲν λιθόστρωτος περίβολος τοῦ ναοῦ ἐφ’ οὗ ᾠκοδόμητο τὸ Ἀμφιπόλειον ἰσοπεδωθεὶς ἀροτριᾶται· οἱ ὀγκώδεις λίθοι κατακερματιζόμενοι ἀποσπῶνται, ὅπως χρησιμεύσωσιν ἀλλαχοῦ· ἐν τῷ σηκῷ ποίμνια καταυλίζονται· τέλος γοργῷ τῷ βήματι βαίνει πρὸς τὴν καταστροφήν. Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, λαβὸν γνῶσιν τῆς οἰκτρᾶς ταύτης καταστάσεως ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ ἐπιμελητοῦ τῶν Ἀρχαιοτήτων Αἰγίνης κ. Ἀντ. Πελεκάνου, προέβη εἰς πρᾶξιν ἀξιέπαινον τιμῶσαν αὐτό, ἀπεφάσισε δηλαδὴ ν’ ἀγοράσῃ τὸν περίβολον τοῦ ναοῦ καὶ τὸν πέριξ χῶρον, ἀνέθηκεν δὲ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς ἀγορᾶς πρὸς τὸν κ. Πελεκᾶνον, ὅστις κατώρθωσε τὸν μὲν περίβολον τοῦ ναοῦ συνιστάμενον ἐκ 3.000 τετραγ. μέτρων νὰ συμφωνήσῃ ἀντὶ 150 δραχμῶν μόνον τὸν δὲ λοιπὸν ἀρχαιολογικὸν χῶρον πρὸς 40 δραχμὰς ἕκαστον ἐντόπιον στρέμμα, τιμὴν λίαν συγκαταβατικήν. Ἤδη ἀποξενούμενος ὁ χῶρος οὗτος ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης δύναται νὰ περιφραχθῇ καὶ ν’ ἀπαλλαχθῇ τῆς σκαπάνης ἀγροίκου ἀγρότου, διασῴζων ἅμα καὶ τὸν περικαλλῆ τοῦτον ναὸν ὃν αἰῶνες ἐσεβάσθησαν."

(Εικόνα 2)
    Κλείνοντας αυτήν την έρευνα, λοιπόν, γνωρίσαμε πώς με αυτές τις σημαντικές πρωτοβουλίες του Πελεκάνου και τη συμβολή της Αρχαιολογικής Εταιρείας, συντελέσθηκε η πρώτη αποτελεσματική προσπάθεια προφύλαξης του τόσο "πονεμένου" Ναού μας με την αγορά του οικοπέδου του. Θα έχει ενδιαφέρον η συνέχιση της έρευνας για περισσότερα στοιχεία αυτής της "αγοραπωλησίας". Αυτά για να μαθαίνουμε, να μην ξεχνάμε και να παραδειγματιζόμαστε.
Έρευνα - συγγραφή άρθρου: Νεκτ. Κουκούλης

(Για το άρθρο αυτό χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από το ψηφιακό αρχείο της εφημερίδας "ΤΟ ΑΣΤΥ", μέσω της ψηφιακής βιβλιοθήκης του Α και του ιστοχώρου Openarchives, από το πρόχειρο πρωτόκολλο του Αντ. Πελεκάνου αντιγραμμένο στο χέρι από τη Γωγώ Κουλικούρδη και από τη φωτογραφική συλλογή του Νεκτ. Κουκούλη)

 

Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου 2015

1922 /1923: ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΟ 1ο ΔΗΜΟΤ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΙΓΙΝΑΣ



 
     Το σκληρό φθινόπωρο του 1922 έφερε στην Ελλάδα κοντά ένα εκατομμύριο κατατρεγμένους και χαροκαμένους πρόσφυγες από τη Μικρασία. Μεγάλη η  πρόκληση για το Ελληνικό Κράτος, αρχικά για την υποδοχή και την πρώτη φιλοξενία και αργότερα, μετά τα μισά του 1923, για την  κοινωνική και νομική διαδικασία ένταξης των προσφύγων αυτών.    Πολλοί μικρασιάτες πρόσφυγες, πριν καταλήξουν στον τελικό προορισμό τους,  προωθήθηκαν σε κοντινές περιοχές της Αττικής και στους πρώτους μήνες βρήκαν καταφύγιο σε δημόσια κτήρια και πρόχειρους καταυλισμούς. Χώρος προσωρινού προορισμού ήταν και η Αίγινα. Ορισμένες μαρτυρίες προσφύγων έχουν δημοσιευθεί σε βιβλία και ψηφιακά ΜΜΕ. Για παράδειγμα, πολύ διαφωτιστική και αυθεντική  είναι η μαρτυρία  του πρόσφυγα Δημήτρη Μιχελίδη, ορφανού παιδιού τότε, στο βιβλίο «Προσφύγων βίος και πολιτισμός» (Λίζα Μιχελή, εκδ. Γαλάτεια, TV/εκδόσεις, Αθήνα, 1992) και στο κεφάλαιο «Όχι πρόσφυγες, πρόσφηγκες μας λέγανε», που έχει δημοσιευθεί και σε τοπικό επίπεδο ( http://aeginalight.gr/article.php?id=78528 ) . Ενδιαφέρουσα, επίσης, είναι η μαρτυρία της Κατερίνας Αγγελάκη – Ρουκ στη συλλογική έκδοση της Εταιρείας Συγγραφέων «Τόποι της Λογοτεχνίας» (εκδόσεις Καστανιώτη, 2015), όπου στο κείμενο «Αίγινα, ο παράδεισός μου» έχει γράψει: «…Λέω πάντα ότι χρωστάω τον παράδεισό μου σε μια καταστροφή, αφού το κτήμα και το σπίτι μας στην Αίγινα ο πατέρας μου τα αγόρασε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, όταν με την ανταλλαγή των πληθυσμών ήρθε απ' την πατρίδα του, τα Δαρδανέλια, όλη του η οικογένεια, γονείς κι αδελφές. Τυχαία βρήκε την Αίγινα και τους εγκατέστησε εκεί...». Τον πρώτο καιρό της προσφυγιάς πέρασε στην Αίγινα και ο μεγάλος ΄Ελληνας συγγραφέας Μενέλαος Λουντέμης (πραγματικό όνομα Τάκης Μπαλάσογλου ή Βαλασιάδης). Πρόσφυγας από την Καππαδοκία ήταν, επίσης, ο γέροντας Ιερώνυμος της Αιγίνης (κατά κόσμο Βασίλειος Αποστολίδης), που έχει ανακηρυχθεί και άγιος από τους παλαιοημερολογίτες χριστιανούς. (http://odosaeginis.blogspot.gr/2014/10/blog-post_19.html) . Υποστηρίζω ότι η φωτογραφία κηδείας παιδιού, τη δεκαετία του ’20, που είχε προ καιρού δημοσιευτεί από ερευνητή στον  ιστοχώρο κοινωνικής διαδικτύωσης «ΑΙΓΙΝΑ – ΑΛΛΟΤΙΝΕΣ ΕΠΟΧΕΣ» (εικόνα 1) που διατηρώ, αφορά πρόσφυγες.
(Εικόνα 1)
Από τα αρχεία της ενορίας Εισοδίων της Θεοτόκου (Παναγίτσας) γνωρίζουμε, τέλος, ότι δύο ιερείς έφτασαν μαζί με τους κατατρεγμένους πρόσφυγες και λειτουργούσαν στο Ναό, οι Αναστάσιος Γεωργιάδης και Λάσκαρης Βερδελής. Σύμφωνα, μάλιστα, με μαρτυρίες ό ένας είχε κουρευτεί σαν λαϊκός, για να γλυτώσει από την τουρκική βαρβαρότητα. Με βάση το τελευταίο γεγονός, θεωρήσαμε ότι εφ’ όσον οι ιερείς εγκαταστάθηκαν ως εφημέριοι στην Παναγίτσα, πλησιέστερο δημόσιο κτήριο ήταν το Α’ Δημοτικό Σχολείο (τότε Δημοτική Σχολή Αρρένων), που μόλις είχε αρχίσει να λειτουργεί (1922/23). 
    Η έρευνα αυτή, έφερε στο φως ένα πρακτικό - ντοκουμέντο της τότε Σχολικής Επιτροπής, που εγκρίνει δαπάνες απολύμανσης και χρωματισμών επιβεβαιώνει ότι για ένα εξάμηνο τουλάχιστον το Σχολείο ήταν κατειλημμένο από πρόφυγες. Το έγγραφο αυτό έρχεται στο φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά και έχει ιστορική αξία.

(Εικόνα 2 - Η πράξη της Σχ. Επ/πής στην αυθεντική της μορφή)
Το κείμενο «αποκωδικοποιημένο» πιστά, για πρακτικούς λόγους, λέει :                                                                                                                                   "Πράξις 21η   - Εν Αιγίνη σήμερον τη 12 Μαρτίου 1923 ημέραν Δευτέραν και ώραν 5μμ συνελθούσα η Σχολική Επιτροπή του δημοτ. σχολείου αρρένων επί παρουσία και του χρέη γραμματέως εκτελούντος του διευθυντού του σχολείου και αναγνωρίσασα ότι διά να εισέλθωσι οι μαθηταί εις το σχολείον μετά την έξοδον των προσφύγων υφ’ ων είχε καταληφθεί τούτο, είναι απαραίτητον να ενεργηθεί η απολύμανσις, ο υδροχρωματισμός και η καθαριότητας αυτού, εψήφισε τα κάτωθι πιστώσεις: Δια υδροχρωματισμόν και καθαρισμόν σχολείου Δρ. 400 Δι’ αγοράν διαφόρων χρωμάτων Δρ. 97 Εν όλω Δραχ. 497 Εφ’ ω συνετάχθη η παρούσα πράξις ήτις αναγνωσθείσα υπογράφεται ως έπεται.  Ο πρόεδρος - Στυλ. Ζωγράφος, Tα μέλη – Σπυρ. Εμμανουήλ,  Ο γραμματεύς – Ανδρ. Φιλιππόπουλος"   

    Το δεύτερο στοιχείο που ήρθε στο φως από δακτυλογραφημένο κείμενο σε ταλαιπωρημένο χαρτί σχετικό με την ιστορία του Σχολείου, που πιθανότατα είχε συγγράψει η αείμνηστη  διευθύντριά του Ιφιγένεια Ζέρβα, στα μέσα δεκαετίας '50, αναφέρει ως διευθυντή του Σχολείου, κατά το σχολικό έτος 1923 -24, τον πρόσφυγα δάσκαλο Μιχαήλ Πανηγύρη (εικόνα 3). Ο συνδυασμός των δυο αυτών σοβαρών στοιχείων δείχνει πως, παρά το ότι ο κύριος όγκος των φιλοξενούμενων αποχώρησε, ορισμένοι παρέμειναν και ίσως όχι μόνο φοιτούσαν στο Σχολείο παιδιά προσφύγων και δίδασκαν μικρασιάτες εκπαιδευτικοί, αλλά πιθανότατα πρόσφυγες και μαθητές συνυπήρχαν κάπως, για μικρό διάστημα άγνωστο πόσο. Στο σχετικό απόκομμα (εικόνα 3), βλέπουμε και τους υπόλοιπους δασκάλους της "σημαδιακής" αυτής χρονιάς.



(Εικόνα 3)
       Κλείνοντας αυτήν την αναφορά, θα πούμε ότι το «ιστορικό γίγνεσθαι», σύμφωνα με στοιχεία που έχω συλλέξει κατά την επί χρόνια θητείας μου σε αυτό, καθιέρωσε τελικά για πολλά χρόνια το Σχολείο ως το αποκλειστικό, σχεδόν, κέντρο σοβαρών κοινωνικών και δημόσιων δραστηριοτήτων.
    Τέλος, η ιστορία που "κύκλους κάνει",  επιφύλασσε, 80 χρόνια μετά τον Ιούλιο του 2002, το ίδιο Σχολείο να υποδεχτεί για αρκετές ημέρες ογδόντα περίπου ιρακινούς πρόσφυγες και κατόπιν εγώ ως Διευθυντής να εισηγούμαι πάλι στη Σχολική του Επιτροπή δαπάνες ,,,, απολύμανσης και χρωματισμών!!!
Έρευνα – συγγραφή κειμένου: Νεκτ. Γ. Κουκούλης
ΠΗΓΕΣ: Αρχείο 1ου Δημοτικού Σχολείου, Αρχείο Νεκτ. Κουκούλη, Ιστοσελίδα Μητρόπολης Ύδρας, Ιστολόγια «Πόντος και Αριστερά» & «Οδός Αιγίνης», Διαδικτυακή Εφημερίδα «Aeginas light».

Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2015

1948 - "Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΙΣΤΙΚΟΔΕΝΔΡΩΝ"

Άρθρο του γεωπόνου Στυλ. Λάππα δημοσιευόταν, 67 χρόνια πριν (αρχές 1948), στον "Κήρυκα της Αιγίνης" με συστηματικές οδηγίες για την καλλιέρεγια της φιστικιάς. Πολυσήμαντο γεγονός. Αποκτήστε το αυτούσιο. Στα φύλλα του Κήρυκα είχαν δημοσιευθεί πολλά σημαντικά άρθρα για τους αγρότες.

ΠΗΓΗ: Περιοδικό "Κήρυξ της Αιγίνης", φύλλο 13/14 1948, εμπλουστισμένη επανέκδοση Νεκτ. Κουκούλη, τόμος 2ος*.

* Οι επανεκδομένοι τόμοι του Κήρυκα διατίθενται από το βιβλιοπωλείο ΛΥΧΝΑΡΙ και τον συγγραφέα.